Herkese selamlar,
Youtube internet sitesinde Emrullah Keskin usta ile aşağıda yapılmış röportajı gördüm… Youtube ülkemizde zaman zaman yasaklandığı için de herkesin ulaşamayabileceğini düşünerek yazıya döküp, daha fazla paylaşılsın istedim.
Öncelikle Emrullah usta’ya ve röportajı yapıp internet ortamına koyan arkadaşlara teşekkür ederim… Türkiye’deki dönücü ırkların tarihi için çok faydalı olacağı kanaatindeyim… En azından benim bazı teredütlerimi giderdi… ve içersinde çok ciddi iddialar bulunmakta… Dilerseniz önce röportajı okuyun daha sonra da benim için önemli olan bazı noktalarını size aktarmaya çalışayım….

Kaplan denilince ilk akla gelecek insan kaplancı Tahir amca, Tabiî ki bu kaplanlar selanik’ten geliyor… Bu kaplanlar futbol topu gibi dönüyordu… 1971-72 yıllarında, Komili Osman’la biz tanıştık… geldi buradan kaplan aldık… Ayvalık 40 sene evvel kaplandan başka kuş bakmıyordu… Ayvalık’ta da kuşlar yakın eş olmaktan birbirine… çok yakın…. Dolapçılar çıktı kaplanlardan… kaplanlar dolapçı vermeye başladı…
Emrullah KeskinEmrullah Keskin Usta: Kaplan denilince ilk akla gelecek insan kaplancı Tahir amca… Tahir amca… Türkiye’de kaplanları…. Yani… Türkiye sınırları içinde üreten adam… Tabiî ki kaplanlar da Selanik’ten geliyor… Bir kaplan erkek geldi… Ahmet amca vardı… Kızılsulu’da uçurdular kaplan erkeği… çok güzel… bir tane dişisi yok… tek…
Kameraman: Bunlar da döneğin bir kolu…
Emrullah Keskin Usta: Kendine has bir ırk kaplanlar… ayrı bir tür… ayrı bir ırk… kaplan… siyah… simsiyah… sonradan benekleri çıkıyor… tüye giriyor, çıkıyor…. Şeşli oluyor… gözler beyaz… kanat kuyruk siyah olacak… kanat kuyruk siyah… diğer tarafları kırçıllı… kuyruk beyaz olmayacak… o şeşli kaplan… kaplanların çaprazı…. Beyaz kaplan yani… şeşli kaplan… kara kaplanları burda Tahir amca çıkardı… rahmetli bizim komili Osman ile yakın dosttular onlar… ona verdi… bir dönemde bizim burda, İzmir’de 1. beylerde avukat Remzi bey var… Şimdi avukatlık yapıyor… Bergama’da savcılık yaptı bu bey… benim de iyi ahbabım kendisi yani… bazı avukatlık işlerime yardımcı oluyor… gider gelirim… çok muhterem bir adam remzi bey… uzun yıllar savcılık yaptığı zaman Ayvalık’ta…. O da bütün kaplanları buradan İzmir’den ne kadar varsa… Tahir Amca’dan tamamını aldı… Kümesini kapadı… Ayvalığa götürdü… Ayvalık 40 sene evvel kaplandan başka kuş bakmıyordu… sadece kaplan… kaplanın dışında kuş bakan… bunlara “alaca” diyorlardı… istemezlerdi… Taki komili Osman’la tanıştılar… Komili osman’la biz tanıştık… geldi buradan kaplan aldık… 1971-72 yıllarında… Osman abi ile… “Emrullah’ım bana kaplan” dedi… “abi” dedim, “kaplanlar kalmadı. Hepsi ayvalığa gitti… Ayvalık’ta da kuşlar yakın eş olmaktan birbirine… çok yakın…. Dolapçılar çıktı kaplanlardan… kaplanlar dolapçı vermeye başladı… çok aynı ırka eş ettin mi, kuşlar bizim tabirle azmanlaşıyor. Kendi öz ırkını kaybediyor… başladı kuşlar saya gibi dönmeye… futbol topu gibi dönüyordu burda kaplan… Tahir ağa verdi ayvalığa… burda, İzmir’de seyretmeyen kalmadı kaplan erkeği… Bütün İzmir camiasının kabul ettiği kuş… hatta Kazım amca vardı bizim zeytinlikte… rahmetli oldu… öldü… Tahir ağa ile beraber… hemen hemen 5-6 ay… öldü… sapanla vurdu kaplanı havada… mahkemeye verdi Tahir amca onu… sapanla vurdu diye… o kaplan erkeği Tahir amca komili Osman’a verdi… Komili Osman onu taraçada, betonun üstünde belki 80 tane 100 tane yaptı… 100 tane yüzü de kaplan…
Kameraman: Evet…
Emrullah Keskin Usta: bir gün çıktık onla beraber… İzmir’e gelmiş… gittik oraya… dedim “yav, abi ben seni seviyom, düzgün insansın sen… bunları çok yakın eş etmişsin… bunlara kuş ister içine… “ah be” dedi… “Ben alaca sevmiyorum, kaplandan başka kuş istemiyorum… ama tuttum ona bir çift benim bu alacalardan verdim… kırmızı verdim… bir alaca verdim… al dedim bunları o kuşlara eş et… çoğalt… Bu kuşlar aynı zamanda… uçurup teşhir etmek de gerekiyor… sadece yerde değil yani… adamın ömrü… uzun yıllar yaşadı kendisi de… kuşla uğraşacak zamanı kalmadı… otelleri var… işleri vardı orada… çok geniş işleri vardı… iş çevresi genişti… ve kuşlar dağıldı… İzmir’e bir çoğu satıldı kaplanların… buraya geldi…
….
Daha önce de forum ortamlarında kaplancı rahmetli Tahir Ağa ve kaplan dönekleri ile ilgili yorumlar geçmiş idi…. Bununla birlikte İzmir’de Mübadele döneminden önce hatta 1800’lü yıllarda arap, arap akkuyruk ve kaplan desenli dönekler olduğu bunların Yunanistan’a gittiği ve tekrar dönüşlerinde Akbaş akkuyruk desenli dönekler olarak geri geldiği iddia edilmişti… İşte bu noktada ben de “Acaba İzmir’de daha önce var olan dönekler rahmetli Tahir Ağa’nın kaplanları olabilir mi? rahmetli Tahir ağa ve dedeleri İzmir’de 1800’lü yıllardan beri yaşıyor olabilir mi” diye tereddütte idim… Böyle olmadığını İzmir’li birkaç ustadan dinlemiştim… Onlar da bu kuşların Selanik’ten gelme olduklarını söylemişlerdi… Ancak rahmetli Tahir Ağa’yı amca diyecek kadar yakından tanıyan Emrullah Keskin usta’dan duyunca bu tereddütüm ortadan kalktı… Bu yüzden sevgili Emrullah usta’ya ve röportajı yapan arkadaşlara teşekkür ederim…
Röportaj da dikkatimi çeken başka bir husus: Emrullah usta’nın dolapçıdan bahsetmesidir. Dönek konusunda duayen kabul edilen ustanın ağzından dolapçı kelimesini duymak benim için önemlidir. Çünkü rahmetli Tahir Ağa’nın kaplanlarını da bilen bir ustanın, rahmetli Osman Komili’nin kaplanlarını görünce onları doğrudan dolapçıya benzetmesi çok önemlidir. Çünkü ustamızın her iki kuşu da birbirinden ayırabilecek kadar duayen olduğu tüm Türkiye tarafından kabul edilir. Yani Osman Komili’nin kuşlarının içinde dolapçılar görülmüştür. Ben şahsım adına bu tespiti de çok önemsiyorum… Bunun sebebini Emrullah ustamız çok yakın akraba eşlemelerine bağlamaktadır… Röportaja göre Osman Komili kuşları 1971-72 alıyor… ve yaklaşık 30 yıl sonra kuşlar dolapçıya dönüyorlar… Bu da aslında çok ciddi bir iddiadır… 30 ya da 40 yılda plaka dönüşü de yapan kaplanlar bu dönüşlerini bırakıp, dolapçı dönüşü yapmaya başlarlar mı? Bu soruyu genetikten, gen teknolojisinden biraz anlayan kişiler çok rahat cevaplayabilirler…. Konuyu açıklamak adına Urla’dan Yüncü Ali usta ile yaptığım sohbetten bir bölüm sunmak istiyorum… Yüncü ali usta eski yetiştiricilerden ve damızlıkçılardan… Zamanında kaplancı Tahir Ağa’nın kaplanlarından beslemiş… Şimdi ise yaklaşık 20 yıldan beri Şöfor Kazım ve Terzi Haşim kanalıyla gelen Rıza Bey’in kuşlarından besliyor… Vereceğim örnek güvercinlerden değil… vereceğim örnek güvercinlerin dışında olursa belki daha iyi anlaşılır ve insanlar daha ön yargısız okurlar… diye düşündüm.. Yüncü Ali Usta aynı zamanda keçi de besliyor ve ırklarını takip edecek kadar da konuya hakim… Onunla sohbetimiz de aşağıdaki konulara değindi…
Yüncü Ali Usta anlatıyor… İsviçre’nin kabasına ait “Sanen keçileri” vardır… Dünya’nın süt miktarı olarak en sütlü keçisi sanen keçisidir. Bu keçinin rengi beyazdır. Bütün dünya bu keçiyi almış götürmüş… Kendi yöresindeki keçilerle melezlemiş… Yani bütün ülkeler kendi ırklarının süt verimini artırabilmek için Sanen keçisi ile kendi ırklarını kırmışlar… sonuçta çıkan meleze de herkes kendi adını vermiş… Mesela Almanlar almış, kendi yerel keçileri ile eşlemişler… Çıkan çapraza “Alman beyazı” demişler… Alman beyazı Aslında şekil olarak Sanen ama içinde “Togenburg” diye bir keçi var… Togenburg kullanılmış Appenzel (alman beyazı) diye bir keçi yapmışlar… Bu Alman beyazını bizimkiler İzmir Bornova’da bizim yerel ırklarımızla çaprazlıyorlar… bu çalışmalar Ege Üniversitesinde yapılıyor… Ben ve Belediye başkanı gittik… Bize yeni geliştirilen melezi hakkında hocalar bize brifing verdiler… Onların çalışmaları “Bornova keçisi” adı altında… benim gördüğüm kadarı ile Zubiyan (Amerikan orijinli), yerel maltız dediğimiz keçi, Alpin ve Alman Beyazı (Togenburg ve Sanen çaprazı)… Bunları çaprazlayarak yeni bir ırk yapmışlar… Genelde keçilerin rengi beyaza çalan krem ve beyaz… Boyunları sarı… Koltuk memeli… Bu Bornova keçilerinden besleyen bir arkadaşımda “togenburg” çıktı… Togenburgların gözlerinde bir akıtma vardır. Aynen o çıktı… Aşağıda Yüncü ali Ustanın anlattıklarını internetten bulduğum ırk resimleri ile anlatmaya çalıştım…

Şimdi buraya kadar her şey normal…. Yani bizim geliştirdiğimiz Bornova Keçisinin altından Togenburg benzeri keçilerin çıkmasını kimse yadırgamaz… Biraz genden anlayan da bunun böyle olabileceğini hemen anlar… Ancak birisi de “bunlardan Ankara Tiftik keçisi çıktı” dese kimse bunu kabul etmez…
Yine burada söylenebilecek sözlerden birisi de böyle bir yavrunun çıkma olasılığı oldukça düşüktür. Belki 1000’de 1, bekli de 10.000’de bir ya da daha fazla…
Gelelim konumuza… biz bugüne kadar bazıları saçma bulsa da, eldeki verileri, bilgi ve belgeleri topladık… ve bunları bir araya getirmeye çalıştık… ve bu arada konunun uzmanlarından da fikir danıştık ve danışmaya devam edeceğiz… bunlara saçma diyenler… önce bu bilgi ve belgelerin hangilerinin saçma olduğunu söylemeliler ve yazdığımız bilgi ve belgelerin alıntı yaptığımız makale ve kitapların saçma olduklarını ispat etmeliler… Konu çok uzun isteyenler tekrar okur ve saçma buldukları yerleri bize izah ederler… Bizim anlattıklarımız ne idi?
Anadolu’da Türkler tarafından getirilmiş güvercinler var…
Bu güvercinler Türklerin yoğun oldukları bölgelere taşınmış ve oralarda beslenmiş…
Bunlardan birisi de Dolapçıdır…
Bu kuşlar Avrupa’da 1400-1800’lü yıllar arasında değişiklik olmadan beslenmişler…
Daha sonra 1800’lü yıllarda İzmir Limanından gelen “Oriental roller” ile Balkanlarda bulunan mevcut kuşlar çaprazlanarak mükemmel ve efsanevi kuşlar geliştirilmiş… Bu kuşları da yine efsanevi Türk yetiştiricileri geliştirmişler…,
19. Yüzyılda balkanlardan çekilmeye başlamamızla birlikte bu kuşlar yine yetiştiricileri ile birlikte Anadolu’ya özellikler İzmir’e gelmişler…Bunu Necdet Yılmazerler usta da söylüyor… Emrullah Keskin usta da söylüyor… Yüncü Ali usta da söylüyor… bu listeyi daha uzatabiliriz… ve özellikle İzmir’e yerleşen bu ustalar ve torunları bu kuşların büyük bir kısmını günümüze kadar sağsalim getirmişler….
Yani balkanlardan gelen kuşların kanında Dolapçı vardır. Hatta yine yerli ırklarımızdan, Aydın yerlisi, Ödemiş yerlisi, kelebek, saya vardır…. Zaman zaman bu ırklara benzeyen kuşların çıkması gayet doğaldır… Ancak bu tür çıkan kuşların sayısı oldukça az olacaktır. Ayrıca dönekte istenmeyen özellikler olacağı için de bu kuşlar çoğu zaman yok edilecektir….
Bununla birlikte Emrullah usta’nın gördüğü durum ise çok büyük bir iddiadır.. Yani Dönek olan, plaka dönüşü yapabilen, limon kasası büyüklüğündeki kaplanların, dönüşü dolapçı gibi olacak ve boyutları da yine dolapçı gibi olacak… Bu nasıl olabilir diye kafa yorduğumda aklıma şu geliyor… Eğer Osman Komili usta kuşlarına hiç başka kan katmadı ise;
Bizim hep savunduğumuz, ustalarımızın da zaman zaman belirttikleri gibi… balkanalrdan gelen kuşlardan takla, oturma, makara, göbek üstü dönüş vb. bizim istemediğimiz, beğenmediğimiz ve bir dönek ya da dolapçıda istemediğimiz hareketler görülebiliyor… bu hareketler de daha önce izah ettiğimiz gibi Oriental roller’da görülebiliyor…. Eğer bu hareketi yapan kuşlar zaman içerisinde eğer imha edildi ve nesil bu şekilde ayıklandı ise geriye elimizde kalanın bu kuşların atalarından birisi olan Dolapçı’nın olması doğaldır… kardeş kardeşe eşlemelerde bu aslına dönme 30 sene gibi kısa bir sürede olur mu? Hatta dönek dönüşünün ön planda tutulduğu ve dolapçı dönüşünün sevilmediği bir ortamda gerçekleşe bilir mi? Bana sorarsanız zor… Bu ispat edilebilirse bizim tezimizi destekleyen en büyük veri olur… yani dolapçının genlerinin çok güçlü olduğunu ve 30 yıl kadarlık kısa bir sürede kuşların genelinde bunun hakim olabileceği görülür. ne yazıkki elimizde ne Tahir Ağa’nın kaplanlarından var… ne de Komili Osman’ın kaplanlarından…. Bunu tekrar deneme şansımız yok…
ancak yine de Emrullah Keskin Usta gibi bir duayen bunu gördüğünü söylüyorsa doğrudur diyorum… Kendisi ile yüzyüze görüşmedim ancak onun nasıl bir yetiştirici olduğunu çok kişiden dinledim… Umarım birgün yüzyüze de görüşürüz…
Burada bir ekleme daha yapmak istiyorum. Dönek ustalarımız bunu gayet iyi bilirler. Eğer bir kümes 20-30 senedir soy takibi yapılan bir kümes ise… Bu kümeste çıkan hiç dönmeyen iki yavruyu alsak… birbirine eş etsek… ve ben desem ki bunların yavrusu dönüyor… Bu söylediğime “hayır olmaz” diyen olur mu? Ya da “ ben 20 senedir dolapçı ya da Saya besliyorum… benim kümesim de plaka veya tam nizamı göğüs dönüşü yapan dolapçılarım ve sayalarım çıkıyor” desem buna kim inanır…. Söylenecek tek şey “sen o kuşlara dönek kanı sokmuşsundur” olur. Yukarıdaki keçi örneğinde olduğu gibi Dolapçı, Saya, Aydın yerlisi vs. kuşları defalarca eşleseniz, bunlardan dönek çıkmaz… Çünkü kanlarında dönek kanı yoktur. Döndürmek istiyorsanız illaki bir dönek sokmanız lazım…. Aynen Emrullah Usta’nın Komili Osman’a dediği gibi…
Ayrıca rahmetli Osman Komili’nin kuşların hakkında daha önce bu forumlarda aşağıdaki bilgiler yer almıştı… bu bilgilerin de rahmetli Osman Komili’nin kuşlalarının nasıl değiştiği konusuna katkısı olacağını düşünüyorum…
İskender DAMGACI yazdı:(Osman Komili'nin de 70'li yıllarda İzmir üzerinden Denizli Dolapçıları edindiğini duymuştum)
Tahir SADAN yazdı:GERCEKTİR.
İskender DAMGACI yazdı:Söylendiğine göre kuşlarınıda Yugoslavya'dan veya yunanistan'dan getirmiş.
Tahir SADAN yazdı:YOK BÖYLE BİR şEY. AYVALIĞA KATİYEN YUGOSLAVYADAN YUNANİSTANDAN DOLAPÇI GİRMEDİ.
İskender DAMGACI yazdı:Kuşlar Ayvalık yöresinde ilgi çekmiş ve yaygınlaşmış hatta fabrikada çalışan bir bekçi vasıtasıyla ve başka yollarla geçtiğimiz yıllarda Isparta'ya girenleride olmuş.
Tahir SADAN yazdı:BENİM BİLDİğİM 1980-1990 ARASINDA ISPARTADAN GELEN BİRKAÇ CAMBAZ KUŞÇU GÜZEL PARALAR VERİP AYVALIğI İLİKLERİNE KADAR BOŞALTIP ISPARTAYA GÖTÜRDÜLER. PİYASADA ELDE HİÇ AYVALIK KUŞU KALMAYINCA SON OLARAK OSMAN AMCAMDAN ÇOK YÜKSEK FİATLARA BAYAĞI ALDILAR. VEFAATINDAN SONRA KALANLARI OĞLU İZMİR KUŞ PAZARINA SATILMAK ÜZERE GÖNDERMİşTİR.
BERGAMALI yazdı:Ramazan hocamin bu kuslar ayvalik balkanlar kökenli yazisida ve verdigi örneklerde dogrudur.Cünkü bildigim kadari ile Osman komili bulgaristan göcmenidir. Onun bildigi güvercin kültürüne göre de bu kuslari ve onlardan olanlari maddi gücünü kulanarak ayvaliga toplamistir.
3- viewtopic.php?f=123&t=1231 LEVENT SAKIZLIOGLU yazdı:KOMILI AILESI GIRIT ESRAFINDANDIR OSMAN KOMILI'DEN BASKA DA KUSLA ILGILENEN OLDUGUNU ZANNETMIYORUM..SIZIN DEDIGINIZ GIBI OSMAN AMCANIN KUSLARININ BIR KISMI IZMIR'DEN GELMIS OLABILIR..FAKAT BENIM DAYIM (PAMI MUSTAFA) 1923'TE MIDILLI'DEN AYVALIK'A GELDI...ANNEM 1933 DOGUMLU..ANNEM GOZUNU ACMIS BAHCEDE BU KAPLANLARDAN....1954 TE BABAM ILE EVLENMIS BAHCEDE KAPLAN KUMESI...BEN 1966 DA DOGDUM GOZUMU ACTIM BAHCEDE KAPLAN KUMESI...1973 TE BABAMIN IS YERINE GITMEYE BASLADIM KUSCU BEDRI'NIN KAPLAN KUMESI BABAMIN KAPLAN KUMESI YAN YANA VS. VS. VS....
O ZAMANLAR AYVALIK'TA OSMAN KOMILI'NIN KUSLARI MESHURDU AMA AVUKAT REMZI BEYIN KUSLARIDA ONDAN 30 SENE ONCE MESHURDU..AYAKKABICI ALI AMCANIN KUSLARI MESHURDU..MERAL AMCANIN KUSLARIDA MESHURDU..KADAVUN HUSNU'NUN KUSLARIDA MESHURDU.MERCAN ABINI KUSLARIDA MESHURDU..KAHVECI MENTO'NUN KUSLARIDA MESHURDU...VS. VS. VS..
Ramazan TABUKTEKİN yazdı:Ayvalık arapları o yörenin orjinal kuşlarıdır dışardan kuş girmediği için de diğer kuşlarla dönüşlerinin farklı olması normaldir.
Sonuç olarak şunu söylüyeyim… Eğer dolapçı döneğin bozması olsaydı… İllaki bir yavrusu plaka vb. dönüşü yapacaktı… yapmaz… yapamaz… zaten biz bunu beklemiyoruz ve istemiyoruz…
Ancak bizim teorimize göre de dönekten dolapçı çıkabilir. Bunu da Emrullah Usta yaklaşık 30 yıllık gözlemlerine dayanarak söylüyor… Bunu biz bu yazmış veya söylemiş olsaydık… Yazılacaklar ve söylenilecekleri tahmin bile edemiyorum… ancak bunlar emrullah ustanın ağzından çıkınca umarım arkadaşlar kabul ederler… ve yine umarım Emrullah Usta’nın arkasından da yazıp, söylemeye başlamazlar… Çünkü bugüne kadar işlerine gelmeyen bir şey söyleyen olduğunda o kişinin “ne söylemeye çalıştığını anlamak yerine, o adam hakkında söylemediklerini bırakmadılar… adamların ne delilikleri kaldı, ne hırsızlıkları ne de adam olmadıkları…Tekrardan bu röportaj için Emrullah ustaya ve Röportajı yapanlara teşekkür ederim… Emrullah Usta'nın anlattıkları bir kez daha bizim yazdıklarımızın doğru olduğunu gösterdi... Ülkemizdeki dönücü ırkların tarihine ışık tutacak bu tür çalışmalara çok ciddi ihtiyacımız var… Emeklerine sağlık….
Saygı ve Sevgilerimle
Hayri ÜN ‘Denizli